Στο κείμενό του «Οι αδικημένες στρουθοκάμηλοι και το πολιτικό μας σύστημα», στο protagon.gr, ο Γιώργος Σιακαντάρης στηλιτεύει τον ανορθολογισμό της ελληνικής κοινωνίας και τονίζει την ανάγκη να δημιουργηθεί πάραυτα το «οριζόντιο» κόμμα του ορθού λόγου και της κριτικής σκέψης. Απαντάει ο Θεόφιλος Τραμπούλης
Θέλει οπωσδήποτε ρητορική τόλμη και σε βάθος θάρρος της γνώμης για να οργανώσεις ένα ακόμη από τα εκατοντάδες κείμενα, που εκκινούν από τo προκείμενο πως για όλα φταίει ο ανορθολογισμός της ελληνικής κοινωνίας και πολιτείας, γύρω από το ζωολογικό παράδειγμα της στρουθοκαμήλου που κρύβει το κεφάλι της στην άμμο όταν την απειλεί ο κίνδυνος. Όχι, βέβαια, γιατί ετούτος είναι ένας ακόμη από τους χαριτωμένους προνεωτερικούς μύθους, όπως ότι ο κύκνος τραγουδά λίγο πριν πεθάνει ή ότι τα λέμινγκ αυτοκτονούν ομαδικά όταν το δημογραφικό τους ένστικτο τα προειδοποιεί πως ο πληθυσμός τους έχει αυξηθεί υπερβολικά· ας πούμε ότι ακόμη κι ένας από τους πλέον θερμούς κήρυκες του ορθού λόγου χρειάζεται καμιά φορά να καταφύγει σε μύθους και ρητορικά σχήματα, έστω κι αν η ακρίβειά τους εύκολα ελέγχεται με τη χρήση απλώς της Wikipedia χωρίς να χρειάζεται διδακτορικό στην Κοινωνιολογία. Όχι· η πραγματική τόλμη και το θάρρος του Γιώργου Σιακαντάρη έγκειται στο ότι δεν διστάζει να γράψει ένα κείμενο το οποίο είναι άθροισμα κοινών τόπων, μια αναδιάρθρωση των στερεοτύπων που δομούν ένα μεγάλο μέρος του δημόσιου λόγου, έτσι ώστε να φαίνεται ότι αποτελεί καινούργια στοχαστική κατάθεση γύρω από το «ελληνικό πρόβλημα».
Ο στρουθοκαμηλισμός της ελληνικής κοινωνίας και του ελληνικού πολιτικού συστήματος είναι ένας από τους δεσπόζοντες αυτούς κοινούς τόπους. Το κείμενο του Σιακαντάρη «Οι αδικημένες στρουθοκάμηλοι και το πολιτικό μας σύστημα», που δημοσιεύτηκε στο protagon.gr, περιλαμβάνει κατά σειρά εμφάνισης πολλούς ακόμα: «[οι πολιτικοί μας εκπρόσωποι] αντιλαμβάνονται την πολιτική ως μια προσωπική διαδρομή και ως μέσο ατομικής ανέλιξης»· «στις φιλελεύθερες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες την κυβέρνηση νομιμοποιεί η ύπαρξη κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας»· «στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες ο μόνος κριτής για το ποιος εκφράζει την πλειοψηφία είναι το αποτέλεσμα των πιο πρόσφατων εκλογών και όχι οι δημοσκοπήσεις»· «να δημιουργηθεί πάραυτα το “οριζόντιο” κόμμα του ορθού λόγου και της κριτικής σκέψης». Σταχυολογώ, βέβαια, από την κάθε παράγραφο του κειμένου Σιακαντάρη την κεντρική της ιδέα, όπως θα έκανε κάθε καθηγητής Νέων Ελληνικών για να δείξει πως μια έκθεση ιδεών είναι καλά δομημένη.
Και βέβαια με κάθε σχεδόν πρόταση συμφωνώ. Γιατί, προσοχή! Ένας κοινός τόπος δεν είναι κατ’ ανάγκη μια λανθασμένη πρόταση. Μπορεί να τον έχει φθείρει η πολλαπλή χρήση, μπορεί να τον έχει λειάνει το γεγονός πως τον έχουν επικαλεστεί τόσοι άνθρωποι που έχει χάσει την αιχμή του, μπορεί να διαθέτει μια ρητορική κενότητα που του επιτρέπει να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο κάθε επιχείρημα, καθώς και στο αντίθετό του, αλλά ένας κοινός τόπος κρύβει πάντα ένα σπέρμα σοφίας, την αντανάκλαση μιας ιδέας που υπό άλλες προϋποθέσεις βέβαια θα άξιζε κανείς να βάλει στη βάσανο της συζήτησης. Σκεφτείτε, ας πούμε, την πρόταση «να δημιουργηθεί πάραυτα το “οριζόντιο” κόμμα του ορθού λόγου και της κριτικής σκέψης». Εκτός από ορισμένα εθνικοσοσιαλιστικά κόμματα, που θα ήθελαν να εισαγάγουν ένα υπερβατολογικό στοιχείο «λαού» στη συζήτηση, ή κάποια σαμανιστική προσέγγιση της πολιτικής αλά Γιόζεφ Μπόις, κανείς βέβαια δεν ισχυρίζεται πως ο κομματικός σχηματισμός τον οποίον υποστηρίζει ή έστω στον οποίον προσβλέπει είναι ανορθολογικός. Ο Σιακαντάρης έχει δίκιο ότι ένα κόμμα οφείλει να συγκροτείται γύρω από τον ορθό λόγο και την κριτική σκέψη. Αυτό ωστόσο που διακρίνει τα κόμματα μεταξύ τους δεν είναι η οντολογία του λόγου. Είναι η πολιτική. Και οι κομματικοί σχηματισμοί οι οποίοι κυριαρχούν στην Ελλάδα πολιτικά συμφέροντα/ενδιαφέροντα εξυπηρετούν και η αντιπαράθεση μαζί τους σε αυτό το επίπεδο μπορεί να γίνει και όχι εξoβελίζοντάς τα στο λίμπο του ανορθολογικού. Αλλά μια πολιτική συζήτηση βέβαια βγαίνει από την ασφάλεια του κοινού τόπου.
Κείμενα σαν αυτό του Σιακαντάρη (το οποίο επέλεξα στην τύχη· θα μπορούσα να είχα διαλέξει οποιοδήποτε άλλο του ιδίου ή πολλών ακόμη) αποτελούν τον βασικό κορμό ενός μεγάλου μέρους της πολιτικής συζήτησης. Παρόλο που, όπως θα ξέρει ο συγγραφέας του ως κοινωνιολόγος, κατά Ντυρκέμ, η βασική αιτία επίκλησης του κοινού τόπου είναι η συμμόρφωση, χρειάζεται μεγάλη τόλμη για να τα γράψεις. Κυρίως γιατί δεν διατυπώνουν μια πρόταση. Βεβαιώνουν πως ο συντάκτης τους διατυπώνει μια πρόταση. Και αυτή η αυτοαναφορικότητα μπορεί να γίνει το μεγαλύτερο εμπόδιο για την κατάκτηση της επίζηλης θέσης κάποιου είδους εθνικού διανοούμενου. Που, ας μην κρύβουμε το κεφάλι μας στην άμμο, πολλοί αρθογράφοι επιδιώκουν να την κατακτήσουν.
Δημοσιεύτηκε στη στήλη «Απαντήσεις», στο UNFOLLOW #2 (Ιανουάριος 2012), το οποίο κυκλοφορεί στα περίπτερα ως αύριο, 16 Φεβρουαρίου. Το τεύχος #3 θα κυκλοφορήσει στις 20 Φεβρουαρίου.
Κλασσική περίπτωση ελληνικού εγκεφαλικού αποπροσανατολισμού. Με λίγα λόγια πολύς διάλογος για το τίποτα κύριε Σιακαντάρη και Τραμβούλη. Αν ξοδεύατε τον χρόνο σας σε κατ’ οίκον “εκπαίδευση” των συμπολιτών σας παρά να αναλώνεστε σε αεροδιαλόγους, ίσως ο χρόνος σας να έπιανε περισσότερο τόπο. Οι άνθρωποι αλλάζουν με παιδεία, μόνο που τα κείμενά σας απέχουν μακράν από το να είναι «φιλικά» προς το χρήστη και παιδευτικά ως προς το αποτέλεσμα. Ο κόσμος για να επανεκπαιδευτεί δεν χρειάζεται “food for thoughts”, αλλά πιο απτά λόγια που να περιγράφουν τα κείμενα ως να ανταποκρίνονται σε παιδάκια του νηπιαγωγείου, γιατί κακά τα ψέματα, ο έλληνας αναγνώστης ακόμα και αυτός του protagon.gr ή του Unfollow, δεν προσπερνά με τίποτα έναν μαθητή του δημοτικού στη κοινωνικοπολιτική ορθολογική προαίρεση, εμού συμπεριλαμβανομένου, καθώς πάντα εξ ιδίων κρίνουμε τα αλλότρια. Για αυτό προτείνω να ξοδέψτε τις γνώσεις και το χρόνο σας σε νέου τύπου «κρυφά σχολεία» κατοίκων, κοιτώντας τους εκπαιδευόμενους στα μάτια. Αυτά
Κύριε Εμμανουηλίδη, εάν κατάλαβα καλά, θεωρείτε ότι τα λέω κάπως περί διαγραμμάτου. Σας ευχαριστώ για την επισήμανση και θα την λάβω υπόψη μου στο μέλλον. Σας ευχαριστώ επίσης για την πρότασή σας να διδάξω σε κρυφό σχολείο (μαζί με τον κύριο Σιακαντάρη ή χωρίς αυτόν). Μιας και όλοι ξέρουμε πως το κρυφό σχολείο είναι θρύλος, εκλαμβάνω την παραίνεσή σας ως μια συμβολή στην υστεροφημία μου.
Θεόφιλος Τραμπούλης
ΥΓ. Είναι Τραμπούλης, όχι Τραμβούλης. Από το Τραμπούλ. Το αραβικό όνομα της Τρίπολης